Η ταινία Καποδίστριας του Γιάννη Σμαραγδή αναδύει, σχεδόν αθόρυβα αλλά επίμονα, μια αίσθηση ελπίδας για την ελληνική κοινωνία· όχι ως εύκολη παρηγοριά, αλλά ως υπενθύμιση ευθύνης.

Φέρνει στην επιφάνεια την ανάγκη για ηθική ανάταση και αξιακή αναγέννηση, προτείνοντας έναν τρόπο θέασης της πολιτικής και της ιστορίας που υπερβαίνει τη χρηστικότητα και το πρόσκαιρο. Ο Ιωάννης Καποδίστριας δεν παρουσιάζεται απλώς ως μορφή του παρελθόντος, αλλά ως ζωντανό μέτρο ζωής: σύμβολο φιλοπατρίας, αυτοθυσίας και βαθιάς αναφοράς στον Θεό· αξίες ριζωμένες στην πνευματική μας Παράδοση, οι οποίες σήμερα μοιάζουν να έχουν ατονήσει.



Παρά τις αναπόφευκτες ιστορικές ελευθερίες, η ταινία λειτουργεί ως σιωπηλό κάλεσμα επιστροφής στο ουσιώδες. Υπενθυμίζει ότι η αληθινή πολιτική και κοινωνική πρόοδος δεν οικοδομείται πάνω στην ευκολία, τη σκοπιμότητα ή τον εντυπωσιασμό, αλλά πάνω στη θυσιαστική αγάπη για το κοινό καλό και στην αναζήτηση του αληθινού μέτρου, εκεί όπου η προσωπική φιλοδοξία υποχωρεί μπροστά στην ευθύνη.



Η μορφή του Καποδίστρια φωτίζει το πρότυπο του ηγέτη που δεν υπηρέτησε την πατρίδα για ίδιον όφελος ή αναγνώριση, αλλά με αίσθηση αποστολής και πνευματικής αυστηρότητας. Η ακλόνητη αφοσίωσή του στο καλό της χώρας συγκινεί και αφυπνίζει τον σύγχρονο θεατή, ο οποίος συχνά βιώνει απογοήτευση και δυσπιστία απέναντι στη δημόσια ζωή. Από τη στάση και το ήθος του αναδύεται μια ελπίδα που δεν εξαντλείται στις ανθρώπινες δυνατότητες, αλλά αντλεί τη δύναμή της από την πίστη και την αναφορά στο υπέρτατο νόημα της ύπαρξης.



Ανάλογο αποτύπωμα άφησε και η τηλεοπτική σειρά για τον άγιο Παΐσιο, η οποία άγγιξε βαθιά την ελληνική κοινωνία και ενέπνευσε πνευματική εγρήγορση και σιωπηλή αισιοδοξία. Και τα δύο αυτά έργα υπερβαίνουν τα όρια της ιστορικής ή βιογραφικής αφήγησης. Μαρτυρούν μια βαθύτερη αλήθεια της Ορθόδοξης εμπειρίας: ότι η ελπίδα δεν είναι ψυχολογική διάθεση ούτε αφηρημένη ιδέα, αλλά Πρόσωπο. Είναι ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός· Εκείνος μέσα στον οποίο η ελπίδα γεννιέται, στη σχέση μαζί Του διατηρείται και στη ζωή εν Χριστώ ωριμάζει και τελειοποιείται.



Η δύναμη των αφηγήσεων αυτών έγκειται στο ότι αναδεικνύουν πρόσωπα που έζησαν με αυτή τη ζωντανή ελπίδα ως πυξίδα της ύπαρξής τους. Πρόσωπα που ενώνουν, πέρα από εποχές και συγκυρίες, τον κόσμο γύρω από διαχρονικές αξίες: τη φιλοπατρία χωρίς ιδιοτέλεια, τη θυσιαστική αγάπη, την ταπείνωση, την αφοσίωση στο υπέρτατο καλό. Στη ζωή του Καποδίστρια και του αγίου Παϊσίου γίνεται φανερό ότι η ελπίδα δεν είναι προϊόν ευνοϊκών συνθηκών, αλλά καρπός σχέσης με τον Θεό και εμπιστοσύνης στο θέλημά Του.



Το μήνυμα που αναδύεται είναι σαφές και απαιτητικό: η αναγέννηση της κοινωνίας δεν θα προκύψει από επιφανειακές πολιτικές λύσεις ούτε από τη διαχείριση συμφερόντων, αλλά από μια βαθιά προσωπική και συλλογική μεταστροφή. Τα έργα αυτά καλούν τον άνθρωπο να αναγνωρίσει ότι ακόμη και μέσα στην κοινωνική φθορά και την απογοήτευση υπάρχει αληθινή ελπίδα, όταν επανασυνδέεται με τις πνευματικές του ρίζες και τη ζώσα σχέση με τον Χριστό.



Η ελληνική κοινωνία, ιδίως στη σύγχρονη συγκυρία, δοκιμάζεται σε όλα τα επίπεδα: οικονομικά, κοινωνικά, πολιτικά και ηθικά. Η ελπίδα που γεννιέται μέσα από τέτοιες αφηγήσεις δεν υπόσχεται εύκολες λύσεις ούτε πρόσκαιρη ανακούφιση. Προτείνει έναν διαφορετικό τρόπο ύπαρξης, ένα ανανεωμένο αξιακό πλαίσιο που καλεί τον άνθρωπο να επανακαθορίσει τις προτεραιότητές του και να συνειδητοποιήσει ότι η έξοδος από την παρακμή περνά μέσα από την επιστροφή στην πίστη, την ευθύνη και την κοινή προσπάθεια.



Η ρήση του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ότι «οι άνθρωποι πρέπει να ρουφήξουν μέσα τους πολλές ελπίδες πριν πέσουν πάνω στα τοιχώματα των κλουβιών τους» φωτίζει αυτή τη διαδρομή. Στο φως όμως της χριστιανικής εμπειρίας, η ελπίδα αυτή δεν περιορίζεται σε εσωτερική αντοχή, αλλά γίνεται κοινωνία ζωής με τον Χριστό, από την οποία πηγάζει η αληθινή αγάπη για την πατρίδα και τον συνάνθρωπο. Όταν μια κοινωνία ανακαλύπτει ξανά αυτή την ελπίδα, τότε ανοίγει ο δρόμος για ουσιαστική αλλαγή και πραγματική μεταμόρφωση.



Σε μια εποχή όπου το αίσθημα του αδιεξόδου συχνά κυριαρχεί, η ταινία Καποδίστριας και η σειρά για τον άγιο Παΐσιο λειτουργούν ως σημεία αναφοράς για όσους δεν αναζητούν απλώς αναδρομές στο παρελθόν, αλλά προϋποθέσεις μεταμόρφωσης του προσωπικού, κοινωνικού και πολιτικού βίου. Μαρτυρούν ότι, όσο σκοτεινός κι αν φαίνεται ο κόσμος, υπάρχει πάντοτε η δυνατότητα επιστροφής στην ελπίδα· όχι ως ιδέα, αλλά ως ζωντανή σχέση που ενώνει, θεραπεύει και αναγεννά.



Η πραγματική επανάσταση που έχει ανάγκη η Ελλάδα σήμερα δεν είναι επανάσταση διαμαρτυρίας, αλλά εσωτερική επανάσταση αξιών και πίστης. Τα έργα αυτά δεν μας καλούν να εξιδανικεύσουμε το παρελθόν, αλλά να αντλήσουμε από αυτό τη δύναμη για να ξαναβρούμε το μέτρο, την ηθική καθοδήγηση και, κυρίως, την ελπίδα που χαρίζει νόημα στο παρόν και προοπτική στο μέλλον.