1.

Παράδοση είναι το καθετί που έτσι και χαθεί, προκαλεί ανεπανόρθωτο κλονισμό και αποπροσανατολισμό τόσο στον άνθρωπο όσο και στην κοινωνία, της οποίας αυτός αποτελεί μέλος.

2.

Η Παράδοση είναι γεγονός πνευματικό.

Ως τέτοιο, λειτουργεί σαν ένας οδοδείκτης που μας δείχνει από που θα φτάσουμε στην αληθινή ζωή.

Το αν θα βαδίσουμε το δρόμο τούτο ή όχι, το τι θα συναντήσουμε στη διαδρομή, το πως ή αν θα φτάσουμε στον προορισμό και το τι θα αντικρίσουμε εκεί, αποτελεί ζήτημα του καθενός.

Και αυτό συμβαίνει για δύο βασικούς λόγους: Αφενός γιατί η Παράδοση τρέφει απεριόριστο σεβασμό στην ελευθερία του ανθρώπου. Αφετέρου γιατί η σχέση που συνάπτουμε μαζί της έχει χαρακτήρα άκρως προσωπικό.

3.

Η Παράδοση δεν είναι απρόσωπη.

Απεναντίας, έχει πρόσωπο.

Ποιο είναι αυτό;

Μα ασφαλώς ο πρώτος πληθυντικός.

Το «εμείς»…

… Φτιάξαμε την πλατεία του χωριού!

… Ανακαινίσαμε το ξωκλήσι τ’ Αϊ – Λιά!

… Συντρέξαμε τους άπορους της γειτονιάς.

4.

Εκείνος που ακολουθεί το δρόμο που του δείχνει η Παράδοση βλέπει τα πράγματα με τρόπο μοναδικό, καθόσον μοναδικός είναι και ο ίδιος. Αυτό συμβαίνει γιατί η Παράδοση είναι κάτι που γίνεται τώρα, όχι κάτι που έγινε παλιά. Το παλιό υφίσταται μόνο για να προτείνει το τώρα. Το τώρα είναι πάντα καινούργιο. Δεν το ξέρουμε ποτέ πριν συμβεί.

5.

Συνεπώς, η Παράδοση δεν παλιώνει ποτέ.

6.

Η Παράδοση:

Είναι μαλλί που γνέθεται,

Κλωστή που υφαίνεται.

Είναι ήχος που  χορεύεται,

Σκοπός που σφυρίζεται.

Είναι συνταγή που μαγειρεύεται,

Κτίσμα που ανεγείρεται.

Είναι ύμνος που ψάλλεται,

Άσμα που άδεται.

Μα πάνω  απ’ όλα,

Είναι τρόπος ζωής που μετέχεται!

7.

Οι χρονικές διαστάσεις της Παράδοσης είναι τέσσερις:

Παρελθόν, παρόν, μέλλον, αιωνιότητα.

Ο άνθρωπος της Παράδοσης μετέχει με αξιοσύνη και στις τέσσερις, γιατί:

α. Είναι περήφανος για την καταγωγή του (παρελθόν).

β. Γνωρίζει τον εαυτό του (παρόν).

γ. Ελπίζει (μέλλον).

δ. Εμπιστεύεται τον τριαδικό Θεό (αιωνιότητα).

8.

Η Παράδοση είναι ενθάρρυνση στο κατευόδιο.

Και για όσους επιστρέφουν, είναι αγκάλη ανοιχτή παρηγοριάς και καλωσόρισμα.

9.

Η Παράδοση δεν είναι ένα ιδεολόγημα, αλλά η συσσωρευμένη πείρα αιώνων, η οποία παρήγαγε πολιτισμό. Η παράδοση του τόπου αυτού έχει ως κύριο χαρακτηριστικό της το «κοινωνείν», όχι την ατομοκεντρικότητα και τη χρησιμοθηρία. 

10.

Το βασικό γεγονός της Παραδόσεως δεν είναι ο χορός, το τραγούδι ή η πανήγυρης. Δεν είναι η αρχιτεκτονική, οι καλλιέργειες ή οι ενδυμασίες. Δεν είναι οι παρακλήσεις και ο εκκλησιασμός. Το βασικό γεγονός της Παραδόσεως, αυτό που προηγείται του τρόπου, είναι η διάθεση του ανθρώπου να ανταμωθεί:

α.         Με τον συνάνθρωπο του και να σου ο χορός, το τραγούδι, η εορτή.

β.         Με το τοπίο από όπου προκύπτει η αρχιτεκτονική, η καλλιέργεια, η ενδυμασία.

γ.         Με τον Θεό, μέσω του εκκλησιασμού, της αρτοκλασίας, της παράκλησης.

Το  βασικό γεγονός είναι το αντάμωμα, με τον τρόπο πραγματοποίησής του να έπεται και να το επενδύει.

11.

Εκφάνσεις της Παράδοσης είναι το τραγούδι, η μουσική, ο χορός.  Όλα αυτά στην παραδοσιακή τους μορφή εξακολουθούν να μας διδάσκουν αρετή και τόλμη και ήθος και ιδανικά, δηλαδή Ελευθερία. Γι’ αυτό και οι παραδοσιακές τέχνες μπορούν να χαρακτηριστούν και ως μονοπάτια προς της Ελευθερία.

12.

Οι παραδόσεις αναβιώνονται, αλλά η Παράδοση βιώνεται.

13.

Η Παράδοσή μας δεν είναι αόριστη μήτε μετέωρη. Είναι συγκεκριμένη και σταθερά εδραζόμενη απάνω σε δυο βαθύτατα θεμέλια: α) Στην ελληνική γλώσσα και ιστορία και β) στην Ορθόδοξη Χριστιανική πίστη.

14.

Σκοπός της Παράδοσης, μέσω των τρόπων της, είναι η μετοχή στην Αλήθεια της. Η Αλήθεια είναι μία, άρα, αδιαίρετη, άτμητη, ατεμάχιστη. Και όπως η Αλήθεια είναι μία όποτε αδιαίρετη, έτσι και η Παράδοση, μόνο εφόσον προσληφθεί άτμητα και ατεμάχιστα, δύναται να αποκαλύψει την Αλήθεια.

15.

Οι τρόποι της Παράδοσης είναι πολλοί. Η Αλήθεια της, όμως, μία.

16.

Η Παράδοση όσο αγαπάει τη φιλαλήθεια άλλο τόσο αποστρέφεται το φυλετισμό.

17.

Η ανωτερότητα μιας Παράδοσης η οποία έχει ανταμώσει με την Αλήθεια, φαίνεται αφενός από το ίδιο το γεγονός της αντάμωσης και αφετέρου από την προθυμία της να ομολογήσει τούτη την εμπειρία και στις υπόλοιπες Παραδόσεις, διακονώντας τες να βρουν την Αλήθεια κι εκείνες.

16.

Η Παράδοση δεν απευθύνεται στο σώμα του ανθρώπου.

Δεν απευθύνεται στην ψυχή του.

Δεν απευθύνεται στη διάνοια του μήτε στο χαρακτήρα του.

Απευθύνεται στο όλον αυτού.

18.

Η Παράδοση μπορεί να παρομοιαστεί και ως ένας ποταμός. Κάποιοι επιλέγουν να τον υπερκεράσουν. Άλλοι να τον ατενίζουν από απόσταση ασφαλείας. Αρκετοί είναι εκείνοι που επιχειρούν να τον εκτρέψουν προς άλλες ατραπούς. Λίγοι είναι αυτοί που σκύβουν να ξεδιψάσουν απ’ το νερό του. Ακόμη λιγότεροι, όμως, είναι εκείνοι οι οποίοι αποφασίζουν να βουτήξουν και να αναβαπτισθούν στα νερά του.

19.

Από όσους τολμούν να βουτήξουν στα νερά της Παράδοσης πολλοί  μένουν στο να τσαλαβουτούν στην επιφάνια της ωσάν αφρόψαρα. Άλλοι δεν τα καταφέρνουν και «πνίγονται» ή αποσύρονται στις όχθες. Τέλος, υπάρχουν και εκείνοι που εξελίσσονται σε δεινούς κολυμβητές της.

20.

Άνθρωπος της Παράδοσης είναι εκείνος ο οποίος, από το μετερίζι του και σύμφωνα με τις δυνάμεις του, προθυμοποιείται οικειοθελώς να την άρει στους ώμους του προκειμένου να την πάει μερικά βήματα παραπέρα, τόσο όσα και τα βιολογικά του χρόνια. Τόσο όσο και η ανάμνησή του.

21.

Ο άνθρωπος της Παράδοσης, ο οποίος ενώνεται υποστατικά μαζί της, γίνεται κι αυτός αναπόσπαστο μέρος της, γίνεται κι αυτός παράδοση και συμπορεύεται μαζί της στους αιώνες.

22.

Άνθρωποι της Παράδοσης είναι οι ήρωες και οι άγιοί μας. Είναι όμως και οι άνθρωποι που την υπηρέτησαν πιστά και αφοσιωμένα. Ως προς το δεύτερο: Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο αείμνηστος κυρ-Πασχάλης Χρηστίδης ο οποίος ήρε την τέχνη της παραδοσιακής θρακικής γκάιντας στους ώμους του πηγαίνοντάς την 93 χρόνια παρακάτω. Και χάριν στο διακόνημά του αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της.

23.

Η συνείδηση της Παραδόσεώς μας είναι οι ήρωες και οι άγιοί μας.

24.

Ο τραγουδοποιός Σαββόπουλος εύστοχα είχε επισημάνει ότι, την παράδοση δεν μας την παραδίδουν οι προηγούμενες γενεές, αλλά εμείς παραδιδόμαστε σε εκείνην.

25.

Η Παράδοση δεν εκβιάζει

Μήτε ασχημονεί.

Τον άνθρωπο καρτερικά προσμένει

Να την καλοδεχθεί.

26.

Η Παράδοση είναι άθλημα συλλογικό.

27.

Παράδοση δεν είναι δεκανίκι.

Είναι χείρα βοηθείας.

28.

Η Παράδοση είναι κάματος που ανακουφίζει. Η απουσία Παράδοσης είναι αργία που διαφθείρει.

29.

Το τοπίο ―φυσικό, αστικό κ.ο.κ.― δεν αποτελεί απλώς εκδήλωση των νόμων της φύσης. Δεν είναι μόνο ένα σύνολο από δάση, χείμαρρους και θάλασσες. Το τοπίο είναι καμβάς επάνω στον οποίο ζωγραφίζει ο άνθρωπος τον πολιτισμό του. Το τοπίο είναι απεικόνιση της Παράδοσης του ανθρώπου.

30.

Οτιδήποτε περιβάλλει τον άνθρωπο αποτελεί αντικατοπτρισμό του επιπέδου του πολιτισμού του και κατ’ επέκταση της Παραδόσεώς του.

31.

Παράδοση που δεν απελευθερώνει ή λάθος προσλαμβάνεται ή πολύ απλά δεν είναι Παράδοση.

32.

Η Παράδοση δε φτιάχτηκε για τον εαυτό της. Φτιάχτηκε για την Αλήθεια.

33.

Την ελπίδα τη γεννάει η πίστη. Την πίστη η επιθυμία. Την επιθυμία η συναισθηματική ορμή. Η κατάκτηση της Παράδοσης προϋποθέτει λοιπόν να την επιθυμήσουμε με όλη μας την καρδιά. Και η κατάκτηση του επιθυμητού είναι που εγκαθιστά μέσα στον άνθρωπο την πραγματική ειρήνη.

34.

Η Παράδοση είναι συμβάν πραγματικό και όχι εντύπωση παθητική. Θέλει για να προσληφθεί σκέψη κριτική και συμμετοχή, όχι άβουλη κατανάλωση.

35.

Η Παράδοση δεν αδολεσχεί, δεν φλυαρεί, δεν περιττολογεί. Δεν εξαντλεί τα νοήματα. Είναι αποφατική. Συμμερίζεται την αποκαλυπτικότητα του βιώματος.

36.

Η Παράδοση ολοκληρώνει τον άνθρωπο που μετέχει σ’ αυτήν με αγαθότητα. Κι αυτό γιατί η Παράδοση του δίνει πρόσβαση τόσο στην έσω παιδεία, δηλαδή στη Γνώση του Θεού, όσο και στην έξω παιδεία, δηλαδή στις γνώσεις του κόσμου.

37.

Οι εκφάνσεις της Παράδοσης απαρτίζονται από πέντε αίτια. Το «τυπικό αίτιο». Το «ποιητικό αίτιο». Το «οργανικό αίτιο». Το «υλικό αίτιο». Και τέλος, το «τελικό αίτιο».

38.

Είναι πράγματι αξιόλογο να φτάνει κάποιος στην καταξίωση επιδιώκοντάς την. Είναι όμως, απαράμιλλο η καταξίωση να προκύπτει, μέσω της αφάνειας και της ταπεινότητας. Τέτοια θαύματα συμβαίνουν άπειρα στην Παράδοσή μας.

39.

Παραδοσιακός άνθρωπος είναι αυτός που ενδύεται την Παράδοση.

Άνθρωπος της Παράδοσης είναι αυτός απ’ τον οποίο αναβλύζει η Παράδοση.

40.

Η Παράδοσή μας δεν γνώρισε Διαφωτισμό. Γνώρισε Διαφωτισμούς. Τουλάχιστον έξι. Όσες και οι Οικουμενικές Σύνοδοι. Κάθε Σύνοδος και ένας Διαφωτισμός. Και μάλιστα ουσιαστικός, αγιοπνευματικός.

41.

Η Παράδοση δεν πολτοποιεί τον άνθρωπο. Απεναντίας του δίνει την ευκαιρία να βρει το ρόλο που του αρμόζει προκειμένου να ολοκληρωθεί το παζλ της αδερφοσύνης.

42.

Η Παράδοση δεν ψεύδεται, δεν προδίδει, δεν δηλώνει υποτέλεια. Η Παράδοση είναι ελευθερία και προϋποθέτει την ελευθερία.

43.

Κάθε επάγγελμα και κάθε τέχνη είναι παραδοσιακό απ’ τη στιγμή που πραγματώνει και πραγματώνεται, βάσει των αξιών και των ιδανικών της Παράδοσης.

44.

Παραδοσιακό είναι το αυθεντικό. Αυθεντικό είναι το αληθινό. Αληθινό είναι το κάθε τι που έχει αγάπη για τους πάντες και τα πάντα. Η αγάπη είναι αναφορική της Αλήθειας. Παράδοση που δηλώνει αυθεντική, αληθινή, πηγή αγάπης και δεν οδηγεί στην Αλήθεια, σίγουρα κάποια παθογένεια κρύβει.

45.

Χαρακτηριστικό της Παράδοσης είναι η αναλογία. Αποκαλύπτεται στον καθένα και στην καθεμία αναλογικά του κάματου και της προαίρεσής του.

46.

Τα πρότυπα της Παράδοσης είναι ιστορικά, ήτοι πραγματικά. Δεν είναι δημιουργήματα φανταστικά για τις ανάγκες της λογοτεχνίας, του κινηματογράφου, της κατανάλωσης.

47.

Η Παράδοση λέει πάντα την αλήθεια, σεβόμενη όμως, την ιδιαίτερη προσωπικότητα και όρια αυτού στον οποίο απευθύνεται.

48.

Το ελεύθερο άνοιγμα στην Παράδοση αφενός εξανθρωπίζει τον άνθρωπο, αφετέρου τον θεανθρωπίζει.

49.

Η Παράδοση, χρησιμοθηρικά ή εν αγνοία, χρησιμοποιείται σαν εξαγιασμός των διαφόρων εθίμων. Λάθος. Η Παράδοση φωτίζει και μεταμορφώνει. Και τα διάφορα έθιμα αν δεν φωτιστούν και μεταμορφωθούν είναι αδύνατον να εξαγιαστούν απλά και μόνο με την επίκληση του ονόματος της Παράδοσης.

50.

Η Παράδοση δεν απορρίπτει το λάθος, την αστοχία, την αβλεψία. Τα δέχεται στην αγκάλη της και τα μεταμορφώνει.

51.

Όλοι οι άνθρωποι φέρουμε την παράδοση μέσα μας. Με τη μετοχή μας στον τρόπο της και με την καλλιέργειά της την ανάγουμε στο επίπεδο που της πρέπει, δηλαδή σε Παράδοση.

52.

Η Παράδοση που αφοσιώνεται στο θείο και αγνοεί τον άνθρωπο μένει ανολοκλήρωτη. Ομοίως, και η Παράδοση που αφοσιώνεται στον άνθρωπο και λησμονεί το θείο.

53.

Ειπώθηκε ήδη ότι η Παράδοση φτιάχτηκε για την Αλήθεια. Να εφελκύει τον άνθρωπο προς τα εκεί. Η Αλήθεια είναι από μόνη της αυταπόδειχτη. Η Παράδοση είναι φορέας του αυταπόδειχτου της Αλήθειας. Και ο άνθρωπος της Παράδοσης κοινωνός τούτου του αυταπόδειχτου.

54.

Η Παράδοση δίνεται στον άνθρωπο σύμφωνα με τους περιορισμούς της φύσεώς του και τα όρια της λογικής του.

55.

Η κατανόηση των νοημάτων της Παράδοσης είναι ανάλογη του ελεύθερου ανοίγματος του ανθρώπου προς αυτήν και της εμπιστοσύνης που της επιδεικνύει.

56.

Η Παράδοση δεν υπενθυμίζει στον άνθρωπο τις αστοχίες του, αλλά τις ηρωϊκές του υπερβάσεις.

57.

Ο άνθρωπος πολλές φορές προβάλλει τα πάθη του στην Παράδοση. Αυτό δεν είναι Παράδοση, αλλά η εκφυλισμένη ιδέα του ανθρώπου για αυτήν.

58.

Ο άνθρωπος διαιωνίζει την Παράδοση. Η Παράδοση όμως, σώζει τον άνθρωπο.

59.

Η Παράδοση είναι θεανθρώπινη, έργο δηλαδή συλλογικό του θείου και του ανθρώπινου παράγοντα.

58.

Εντός της Παραδόσεως εντοπίζεται μια διαρκής διαμάχη μεταξύ θείου και ανθρώπινου παράγοντα όπου πότε το θείο καθαγιάζει το ανθρώπινο, πότε το ανθρώπινο εκφυλίζει το θείο.

60.

Παράδοση είναι η διαρκής ανάκληση στη μνήμη του ανθρώπου της ανώτερης καταγωγής του, αλλά και της αποστολής του που δεν είναι άλλη από την ένωσή του με το θείο.

61.

Η Παράδοσή μας είναι ελληνορθόδοξη όχι τόσο γιατί η Ορθοδοξία έχει ανάγκη του ελληνισμού, αλλά γιατί ο ελληνισμός έχει ανάγκη της Ορθοδοξίας.

62.

Η Παράδοσή μας χαρακτηρίζεται ως ελληνορθόδοξη προκειμένου να μας υπενθυμίζει την τέλεια ώσμωση ελληνισμού και Ορθοδοξίας και όχι ως δήλωση φυλετικής ανωτερότητας.

63.

Η Παράδοση μένει αβίωτη όσο περιορίζεται σε μια συναισθηματική λατρεία τύπων. Η Παράδοση βιώνεται με την εφαρμογή της σε όλες τις πτυχές του βίου.