Πρόλογος
Η Παράδοση δεν είναι το παρελθόν. Δεν είναι η συνήθεια. Δεν είναι η επανάληψη. Δεν είναι η προσκόλληση σε τύπους.
Η Παράδοση είναι ζωή που παραδίδεται. Ζωή που βιώνεται. Ζωή που σώζει.
Είναι η αδιάκοπη διάσωση της αλήθειας του ανθρώπου μέσα στον χρόνο. Είναι η μνήμη της καταγωγής και του προορισμού του. Είναι η πορεία του ανθρώπου προς την κοινωνία με τον Θεό.
Και επειδή μόνο Εκείνος νίκησε τον θάνατο αυτοβούλως, κάθε αληθινή Παράδοση κορυφώνεται στο Πρόσωπο του Ιησού Χριστού.
Παράδοση είναι ό,τι αντέχει στον θάνατο. Ό,τι νικάει τον θάνατο. Παράδοση είναι Αυτός που νίκησε τον θάνατο.
Και όσοι τον νικούν, τον νικούν κατά χάριν. Οι άγιοι.
Α΄. Η Παράδοση ως Ζωή
- Παράδοση είναι το καθετί που, αν χαθεί, προκαλεί ανεπανόρθωτο κλονισμό και αποπροσανατολισμό τόσο στον άνθρωπο όσο και στην κοινωνία της οποίας αποτελεί μέλος.
- Η Παράδοση είναι γεγονός πνευματικό. Λειτουργεί ως οδοδείκτης που δείχνει στον άνθρωπο τον δρόμο προς την αληθινή ζωή.
- Η Παράδοση δεν καταργεί την ελευθερία του ανθρώπου. Την σέβεται απόλυτα. Γι’ αυτό και η σχέση μαζί της είναι πάντοτε προσωπική.
- Η Παράδοση δεν είναι απρόσωπη. Έχει πρόσωπο. Είναι το «εμείς». Η κοινότητα. Η σύναξη. Η κοινωνία.
- Η Παράδοση δεν είναι κάτι που έγινε μόνο παλιά. Είναι κάτι που γίνεται τώρα. Το παρελθόν υπάρχει για να φωτίζει το παρόν. Και το παρόν γεννάται πάντοτε καινούργιο.
- Γι’ αυτό και η Παράδοση δεν παλιώνει ποτέ.
- Η Παράδοση είναι: μαλλί που γνέθεται, κλωστή που υφαίνεται, ήχος που χορεύεται, σκοπός που σφυρίζεται, συνταγή που μαγειρεύεται, κτίσμα που ανεγείρεται, ύμνος που ψάλλεται, άσμα που άδεται.
Μα πάνω απ’ όλα, είναι τρόπος ζωής που μετέχεται. - Οι χρονικές διαστάσεις της Παράδοσης είναι τέσσερις: παρελθόν, παρόν, μέλλον, αιωνιότητα.
Ο άνθρωπος της Παράδοσης μετέχει και στις τέσσερις. - Η Παράδοση είναι ενθάρρυνση στο κατευόδιο. Και για όσους επιστρέφουν, είναι αγκαλιά παρηγοριάς και καλωσορίσματος.
- Η Παράδοση δεν είναι ιδεολόγημα. Είναι συσσωρευμένη πείρα ζωής. Είναι πολιτισμός που γεννήθηκε από την ανάγκη του ανθρώπου να κοινωνήσει.
- Το βασικό γεγονός της Παράδοσης δεν είναι ο χορός, το τραγούδι ή η πανήγυρη. Δεν είναι η ενδυμασία, η αρχιτεκτονική ή το έθιμο.
Το βασικό γεγονός είναι το αντάμωμα.
Το αντάμωμα: με τον συνάνθρωπο, με την κτίση, με τον Θεό.
Όλα τα υπόλοιπα έπονται ως τρόποι φανέρωσής του. - Οι παραδόσεις αναβιώνονται. Η Παράδοση βιώνεται.
- Η Παράδοσή μας εδράζεται επάνω σε δύο μεγάλα θεμέλια: στην ελληνική γλώσσα και ιστορία, και στην Ορθόδοξη πίστη.
- Οι τρόποι της Παράδοσης είναι πολλοί. Η Αλήθεια της όμως είναι μία.
- Σκοπός της Παράδοσης είναι η μετοχή στην Αλήθεια. Και η Αλήθεια δεν είναι ιδέα. Είναι Πρόσωπο.
- Η Παράδοση αγαπά τη φιλαλήθεια. Γι’ αυτό και αποστρέφεται κάθε φυλετισμό, αλαζονεία και αυταρέσκεια.
- Η αληθινή Παράδοση δεν αυτοθαυμάζεται. Μαρτυρεί. Διακονεί. Καλεί.
- Η Παράδοση δεν απευθύνεται μόνο στο σώμα, ούτε μόνο στην ψυχή, ούτε μόνο στη διάνοια. Απευθύνεται στο όλον του ανθρώπου.
- Η Παράδοση μοιάζει με ποταμό. Άλλοι τον παρατηρούν. Άλλοι τον φοβούνται. Άλλοι επιχειρούν να τον εκτρέψουν. Λίγοι όμως αποφασίζουν να βουτήξουν στα νερά του.
- Και από εκείνους που βουτούν, άλλοι μένουν στην επιφάνεια, άλλοι κουράζονται, και άλλοι μαθαίνουν να κολυμπούν στα βαθιά.
Β΄. Ο άνθρωπος της Παράδοσης
- Άνθρωπος της Παράδοσης είναι εκείνος που προθυμοποιείται να την άρει στους ώμους του και να την πάει λίγα βήματα παραπέρα.
- Ο άνθρωπος που ενώνεται αληθινά με την Παράδοση γίνεται και ο ίδιος μέρος της.
- Άνθρωποι της Παράδοσης είναι οι άγιοι, οι ήρωες, αλλά και όλοι οι αφανείς διακονητές της.
- Η συνείδηση της Παράδοσής μας είναι οι άγιοι και οι ήρωές μας.
- Την Παράδοση δεν την κατέχουμε. Παραδιδόμαστε σε αυτήν.
- Η Παράδοση δεν εκβιάζει. Δεν ασχημονεί. Καρτερικά περιμένει τον άνθρωπο να την καλοδεχθεί.
- Η Παράδοση είναι άθλημα συλλογικό.
- Η Παράδοση δεν είναι δεκανίκι. Είναι χείρα βοηθείας.
- Η Παράδοση είναι κάματος που ανακουφίζει. Η απουσία της είναι αργία που διαφθείρει.
- Η Παράδοση δεν πολτοποιεί τον άνθρωπο. Τον βοηθά να βρει τη θέση και τη διακονία του μέσα στο σώμα της κοινότητας.
- Η Παράδοση δεν ψεύδεται. Δεν προδίδει. Δεν υποδουλώνει. Η Παράδοση είναι ελευθερία.
- Παραδοσιακός άνθρωπος είναι εκείνος που ενδύεται την Παράδοση. Άνθρωπος της Παράδοσης είναι εκείνος από τον οποίο αναβλύζει η Παράδοση.
- Η Παράδοση ολοκληρώνει τον άνθρωπο με αγαθότητα. Του δίνει πρόσβαση τόσο στην έσω παιδεία όσο και στην έξω παιδεία.
- Η Παράδοση εξανθρωπίζει τον άνθρωπο. Και όταν βιωθεί αληθινά, τον θεανθρωπίζει.
- Η Παράδοση δεν υπενθυμίζει στον άνθρωπο μόνο τις πτώσεις του, αλλά κυρίως τις ηρωικές του υπερβάσεις.
- Ο άνθρωπος προβάλλει πολλές φορές τα πάθη του στην Παράδοση. Αυτό όμως δεν είναι Παράδοση, αλλά η εκφυλισμένη εικόνα της.
- Ο άνθρωπος διαιωνίζει την Παράδοση. Η Παράδοση όμως σώζει τον άνθρωπο.
Γ΄. Η Παράδοση ως Μεταμόρφωση του κόσμου
- Το τοπίο δεν είναι απλώς φύση. Είναι ο καμβάς επάνω στον οποίο ζωγραφίζει ο άνθρωπος τον πολιτισμό του.
- Οτιδήποτε περιβάλλει τον άνθρωπο αντανακλά το επίπεδο του πολιτισμού και της Παράδοσής του.
- Η Παράδοση δεν φτιάχτηκε για τον εαυτό της. Φτιάχτηκε για την Αλήθεια.
- Η κατάκτηση της Παράδοσης προϋποθέτει επιθυμία, πόθο, προαίρεση, κάματο.
- Η Παράδοση είναι πραγματικό συμβάν και όχι παθητική εντύπωση. Θέλει συμμετοχή και κρίση, όχι άβουλη κατανάλωση.
- Η Παράδοση δεν φλυαρεί. Δεν εξαντλεί τα νοήματα. Είναι αποφατική. Αποκαλύπτεται κυρίως ως βίωμα.
- Οι εκφάνσεις της Παράδοσης έχουν πάντοτε σκοπό και νόημα. Δεν είναι τυχαίες μορφές.
- Η αληθινή καταξίωση στην Παράδοση γεννιέται μέσα από την αφάνεια και την ταπείνωση.
- Κάθε τέχνη και κάθε επάγγελμα μπορεί να γίνει παραδοσιακό όταν πραγματώνεται με αλήθεια, ήθος, αγάπη, διακονία.
- Παραδοσιακό είναι το αυθεντικό. Αυθεντικό είναι το αληθινό. Και αληθινό είναι ό,τι αγαπά.
- Η Παράδοση αποκαλύπτεται αναλογικά με τον κάματο και την προαίρεση του ανθρώπου.
- Τα πρότυπα της Παράδοσης είναι ιστορικά και πραγματικά. Δεν είναι κατασκευές φαντασίας και κατανάλωσης.
- Η Παράδοση λέει την αλήθεια, σεβόμενη όμως πάντοτε τα όρια και την ελευθερία του ανθρώπου.
- Η Παράδοση δεν εξαγιάζει αυτόματα τα έθιμα. Τα φωτίζει και τα μεταμορφώνει.
- Η Παράδοση δεν απορρίπτει το λάθος. Το δέχεται, το θεραπεύει, το μεταμορφώνει.
- Όλοι οι άνθρωποι φέρουν μέσα τους σπέρματα παράδοσης. Με τη μετοχή και την καλλιέργεια, η παράδοση ανυψώνεται σε Παράδοση.
- Η Παράδοση που αφοσιώνεται μόνο στο θείο και λησμονεί τον άνθρωπο μένει ανολοκλήρωτη. Το ίδιο και εκείνη που αφοσιώνεται μόνο στον άνθρωπο και λησμονεί το θείο.
- Η Παράδοση είναι φορέας του αυταπόδεικτου της Αλήθειας. Και ο άνθρωπος της Παράδοσης γίνεται κοινωνός αυτού του αυταπόδεικτου.
- Η Παράδοση δίνεται στον άνθρωπο σύμφωνα με τα όρια της φύσεώς του και της λογικής του.
- Η κατανόηση της Παράδοσης είναι ανάλογη του ανοίγματος και της εμπιστοσύνης που επιδεικνύει ο άνθρωπος προς αυτήν.
Δ΄. Η Παράδοση ως θεανθρώπινο μυστήριο
- Η Παράδοση είναι θεανθρώπινη. Είναι έργο συνεργίας του θείου και του ανθρώπινου παράγοντα.
- Μέσα στην ιστορία της Παράδοσης υπάρχει συνεχής αγώνας: πότε το θείο καθαγιάζει το ανθρώπινο, και πότε το ανθρώπινο εκφυλίζει το θείο.
- Η Παράδοση είναι η διαρκής ανάκληση στη μνήμη του ανθρώπου της ανώτερης καταγωγής του και της αποστολής του: της ενώσεώς του με τον Θεό.
- Η Παράδοσή μας ονομάζεται ελληνορθόδοξη όχι ως δήλωση φυλετικής ανωτερότητας, αλλά ως μαρτυρία της βαθιάς ώσμωσης ελληνισμού και Ορθοδοξίας.
- Η Ορθοδοξία δεν έχει ανάγκη τον ελληνισμό για να υπάρξει. Ο ελληνισμός όμως έχει ανάγκη την Ορθοδοξία για να μη λησμονήσει το βαθύτερο πρόσωπό του.
- Η Παράδοση μένει αβίωτη όσο περιορίζεται σε συναισθηματική λατρεία τύπων. Βιώνεται μόνο όταν εφαρμόζεται σε όλες τις πτυχές του βίου.
- Η Παράδοση δεν είναι νοσταλγία. Είναι ανάσταση.
- Η Παράδοση δεν είναι επιστροφή στο παρελθόν. Είναι πορεία προς την αιωνιότητα.
- Η Παράδοση δεν είναι πολιτισμική αυτάρκεια. Είναι ευχαριστιακή κοινωνία.
- Η Παράδοση δεν είναι ιδέα. Δεν είναι σύστημα. Δεν είναι θεωρία.
Η Παράδοση είναι ζωή εν Χριστώ. - Κέντρο της Παράδοσης είναι ο Χριστός. Μέτρο της Παράδοσης είναι ο Χριστός. Τέλος της Παράδοσης είναι ο Χριστός.
- Κάθε τι που δεν οδηγεί τελικά στη νίκη επί του θανάτου, μπορεί να είναι συνήθεια, ιδεολογία, πολιτισμός, ήθος, αλλά δεν είναι πλήρης Παράδοση.
- Παράδοση είναι ό,τι αντέχει στον θάνατο. Ό,τι νικάει τον θάνατο.
Παράδοση είναι Αυτός που νίκησε τον θάνατο: ο Ιησούς Χριστός.
Και άνθρωποι της Παράδοσης είναι όσοι νικούν τον θάνατο κατά χάριν, οι άγιοί Του.
Επίλογος
Η Παράδοση δεν διασώζεται με την αναπαλαίωση μορφών, αλλά με τη μεταμόρφωση του ανθρώπου.
Δεν κατοικεί στα μουσεία, αλλά στις καρδιές που αγωνίζονται να γίνουν τόπος φανερώσεως της Αλήθειας.
Η Παράδοση συνεχίζεται όσο ο άνθρωπος μετανοεί, κοινωνεί, αγαπά, δημιουργεί, θυσιάζεται, και πορεύεται προς τον Αναστημένο Χριστό.
Γιατί τελικώς, η αληθινή Παράδοση είναι η μνήμη της Αναστάσεως μέσα στην ιστορία.
Γεώργιος Κ. Τασούδης 