Η ταινία Καποδίστριας του Γιάννη Σμαραγδή αναδύει, σχεδόν αθόρυβα αλλά επίμονα, μια αίσθηση ελπίδας για την ελληνική κοινωνία· όχι ως εύκολη παρηγοριά, αλλά ως υπενθύμιση ευθύνης.

Η εποχή μας, παρά την αφθονία της πληροφορίας, παραμένει βαθιά διψασμένη. Ο άνθρωπος αναζητεί όχι απλώς απαντήσεις, αλλά νόημα· όχι ερεθίσματα, αλλά αλήθεια. Και αυτή η δίψα, όσο κι αν συγκαλύπτεται, στρέφεται πάντοτε προς το ίδιο σημείο αναφοράς: η Αλήθεια δεν είναι ιδέα ούτε σύστημα σκέψης· είναι Πρόσωπο. Είναι ο Ιησούς Χριστός.

Όλοι λίγο πολύ αισθανόμαστε το αδιέξοδο που οδηγούμαστε από τη σημερινή κατάσταση της κοινωνίας. Η αγάπη μακριά από τη ζωή μας.  Η αίσθηση ασφάλειας λείπει από τα μικρά μας χρόνια γιατί η οικογένεια είναι σχεδόν διαλυμένη. Οι άνθρωποι προσπαθούμε από κάπου να πιαστούμε. Μια διέξοδος είναι η θρησκεία. Στην πατρίδα μας η εκκλησία από τον μεσοπόλεμο δέχθηκε μεγάλο πλήγμα.

Το έθιμο της Καμήλας ανήκει στον κύκλο των αγερμικών δρωμένων του Δωδεκαημέρου, εκεί όπου ο λόγος, η κίνηση και η μεταμφίεση συναντιούνται για να σημαδέψουν το πέρασμα στον νέο χρόνο. Η τέλεσή του ανήμερα του Αγίου Βασιλείου έχει οδηγήσει στη λαογραφική ερμηνεία του ως συμβολική αναπαράσταση του ταξιδιού του Αγίου από την Ανατολή· ενός ταξιδιού που δεν είναι μόνο γεωγραφικό, αλλά και εσωτερικό, φορτωμένο ευχές για καλοτυχία, αφθονία και ευφορία. Την παρουσία του εθίμου στο Θούριο Ορεστιάδας (τότε Διδυμοτείχου) καταγράφει το 1969 ο Δημήτρης Κτενίδης, μα η αληθινή του καταγραφή βρίσκεται στις αφηγήσεις των ανθρώπων και στη μνήμη του τόπου.

Η Γέννηση του Θεανθρώπου, η σάρκωση του Θεού Λόγου εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου, δεν αποτελεί απλώς ένα κομβικό σημείο στην ιστορία του κόσμου· είναι το σημείο όπου η ιστορία συναντά τον Δημιουργό της. Είναι η άφατη στιγμή κατά την οποία ο Θεός δεν μιλά πλέον μέσω προφητών, συμβόλων ή τύπων, αλλά μέσα από την ίδια Του την ανθρώπινη φωνή. Η θεολογική παράδοση της Εκκλησίας συνοψίζει αυτό το μυστήριο λέγοντας ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος, για να μπορέσει ο άνθρωπος να ενωθεί πραγματικά με τον Θεό. Η θεία συγκατάβαση δεν είναι ιδέα· είναι Πρόσωπο.

Οδεύοντας προς τα Χριστούγεννα, ο Chris Rea άφησε την επίγεια για την ουράνια κατοικία. Σαν να γύριζε αργά το τιμόνι, χωρίς θόρυβο, χωρίς βιασύνη· όπως ακριβώς τραγουδούσε. Με εκείνη τη φωνή —βραχνή, σπασμένη, φορτωμένη χρόνο— είπε το τελευταίο του αντίο.

Δεν θυμάμαι πότε άρχισε αυτή η συγγένεια. Ίσως τότε που κουράστηκα να κατοικώ λέξεις και έψαξα να με κατοικήσει ένας τόπος. Ένα ξωκλήσι —όχι μόνο για να το προσκυνώ, αλλά και για να μ’ αντέχει. Στη ρίζα μιας πλατανιάς, εκεί όπου το νερό δεν θορυβεί και η σκιά μαθαίνει προσευχή, άφησα τα λόγια μου να μικρύνουν. Όχι από ντροπή, αλλά από ευγνωμοσύνη.

Η πασχαλιά, φυτό της άνοιξης και της Ανάστασης, φέρει στο όνομά της τη μνήμη του Πάσχα και την υπόσχεση της ζωής που νικά τον θάνατο. Όμως, στους ήπιους έως ανύπαρκτους χειμώνες των τελευταίων ετών, ανθίζει πρόωρα, εκτός εποχής, σαν να βιάζεται να αναγγείλει χαρμόσυνα νέα σε άδειες αυλές. Η χειμερινή της ανθοφορία, όσο κι αν συγκινεί, διαταράσσει την τάξη της κτίσης: χωρίς επικονιαστές, ο πολλαπλασιασμός της ματαιώνεται· ενώ η άκαιρη δαπάνη ζωής φτωχαίνει την κανονική ανοιξιάτικη άνθηση, στερώντας νέκταρ από τα έντομα που το έχουν ανάγκη.

Υπάρχει μια μυστική σοφία που διασώζεται από γενιά σε γενιά: η ζωή ανθίζει μόνο εκεί όπου ο άνθρωπος ακουμπά τη γη. «Ο άνθρωπος δένεται με ρίζες στη γη», γράφει ο έξοχος σαλονικιός πεζογράφος και ζωγράφος, ο σχεδόν αγιοσαλός, Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης στο «ο πεθαμένος και η ανάσταση», κι αυτή η φράση δεν αποτελεί απλώς ανθρωπολογική διαπίστωση, αλλά προφητικό παλμό. Χωρίς ρίζες, ο άνθρωπος δεν στέκεται· αιωρείται. Χωρίς γη, δεν έχει στήριγμα· και χωρίς στήριγμα, δεν έχει Θεό. Η σχέση με το χώμα δεν είναι εξωτερική, χρηστική ή εργαλειακή — είναι οντολογική.

12 Δεκεμβρίου. Το συναξάρι τιμά τον Άγιο Σπυρίδωνα, κι η λαϊκή παράδοση ψιθυρίζει πως από τούτη τη μέρα ο χρόνος της αρχίζει να μεγαλώνει «σπυρί σπυρί». Κρατώντας στο χέρι τον χυμό της ροδιάς —δώρο κι αυτό σπυρί σπυρί— ένιωσα να γεννιούνται μέσα μου σκέψεις· απλές, μα ευλογημένες, όπως γεννιέται το φως που επιστρέφει δειλά και σταθερά.