Οδεύοντας προς τα Χριστούγεννα, ο Chris Rea άφησε την επίγεια για την ουράνια κατοικία. Σαν να γύριζε αργά το τιμόνι, χωρίς θόρυβο, χωρίς βιασύνη· όπως ακριβώς τραγουδούσε. Με εκείνη τη φωνή —βραχνή, σπασμένη, φορτωμένη χρόνο— είπε το τελευταίο του αντίο.

Δεν θυμάμαι πότε άρχισε αυτή η συγγένεια. Ίσως τότε που κουράστηκα να κατοικώ λέξεις και έψαξα να με κατοικήσει ένας τόπος. Ένα ξωκλήσι —όχι μόνο για να το προσκυνώ, αλλά και για να μ’ αντέχει. Στη ρίζα μιας πλατανιάς, εκεί όπου το νερό δεν θορυβεί και η σκιά μαθαίνει προσευχή, άφησα τα λόγια μου να μικρύνουν. Όχι από ντροπή, αλλά από ευγνωμοσύνη.

Η πασχαλιά, φυτό της άνοιξης και της Ανάστασης, φέρει στο όνομά της τη μνήμη του Πάσχα και την υπόσχεση της ζωής που νικά τον θάνατο. Όμως, στους ήπιους έως ανύπαρκτους χειμώνες των τελευταίων ετών, ανθίζει πρόωρα, εκτός εποχής, σαν να βιάζεται να αναγγείλει χαρμόσυνα νέα σε άδειες αυλές. Η χειμερινή της ανθοφορία, όσο κι αν συγκινεί, διαταράσσει την τάξη της κτίσης: χωρίς επικονιαστές, ο πολλαπλασιασμός της ματαιώνεται· ενώ η άκαιρη δαπάνη ζωής φτωχαίνει την κανονική ανοιξιάτικη άνθηση, στερώντας νέκταρ από τα έντομα που το έχουν ανάγκη.

Υπάρχει μια μυστική σοφία που διασώζεται από γενιά σε γενιά: η ζωή ανθίζει μόνο εκεί όπου ο άνθρωπος ακουμπά τη γη. «Ο άνθρωπος δένεται με ρίζες στη γη», γράφει ο έξοχος σαλονικιός πεζογράφος και ζωγράφος, ο σχεδόν αγιοσαλός, Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης στο «ο πεθαμένος και η ανάσταση», κι αυτή η φράση δεν αποτελεί απλώς ανθρωπολογική διαπίστωση, αλλά προφητικό παλμό. Χωρίς ρίζες, ο άνθρωπος δεν στέκεται· αιωρείται. Χωρίς γη, δεν έχει στήριγμα· και χωρίς στήριγμα, δεν έχει Θεό. Η σχέση με το χώμα δεν είναι εξωτερική, χρηστική ή εργαλειακή — είναι οντολογική.

12 Δεκεμβρίου. Το συναξάρι τιμά τον Άγιο Σπυρίδωνα, κι η λαϊκή παράδοση ψιθυρίζει πως από τούτη τη μέρα ο χρόνος της αρχίζει να μεγαλώνει «σπυρί σπυρί». Κρατώντας στο χέρι τον χυμό της ροδιάς —δώρο κι αυτό σπυρί σπυρί— ένιωσα να γεννιούνται μέσα μου σκέψεις· απλές, μα ευλογημένες, όπως γεννιέται το φως που επιστρέφει δειλά και σταθερά.

Υπάρχουν τόποι που δεν φιλοξενούν απλώς τη ζωή, αλλά την αποκαλύπτουν. Τόποι αμίλητοι, γεμάτοι έναν ιερό ψίθυρο. Ανάμεσά τους, το βουνό μένει ο πιο απαιτητικός και συνάμα ο πιο γενναιόδωρος. Εκεί δεν πηγαίνεις για να κερδίσεις, αλλά για να αφεθείς∙ να ησυχάσεις, να ακούσεις, να επιστρέψεις σ’ Εκείνον που σε έπλασε. «Τα θεμέλιά μου στα βουνά…», γράφει ο Οδυσσέας Ελύτης· εκεί όπου η γη ακουμπά τον ουρανό και η ψυχή βρίσκει στήριγμα για να σηκωθεί λίγο ψηλότερα, προς το ανέσπερο Φως.

Σαν σήμερα, το 1987, έφυγε από τη ζωή ο Στέλιος Κυριακίδης — ένας άνθρωπος που δεν έτρεξε απλώς έναν μαραθώνιο, αλλά έτρεξε για να ξαναζήσει η ελπίδα. Ένας σύγχρονος Φειδιππίδης, ένας Έλληνας που μετέτρεψε το προσωπικό άθλημα σε πράξη εθνικής και ανθρώπινης υπέρβασης.

Δεν μπορείς να λέγεσαι Έλληνας, Χριστιανός, άνθρωπος και να συμβιβάζεσαι με το κακό και το άδικο. Ο ελληνισμός, ο χριστιανισμός και η ανθρωπιά είναι έννοιες ασυμβίβαστες με κάθε μορφή αδικίας. Είναι ανεπίτρεπτο και συνιστά διαστροφή της αλήθειας το να ιεραρχούνται οικονομικά συμφέροντα, διπλωματικές σχέσεις και αμυντικές συνεργασίες πάνω από τη δικαιοσύνη· «ζητείτε δε πρώτον την βασιλείαν του Θεού και την δικαιοσύνην αυτού, και ταύτα πάντα προστεθήσεται υμίν.» (Ματθ. 6, 33). Και όπως μας υπενθυμίζει ο Άγιος Παΐσιος, «η δικαιοσύνη του Θεού είναι η αγάπη, η μακροθυμία· δεν έχει καμμιά σχέση με την ανθρώπινη δικαιοσύνη» (Λόγοι Ε’, σ.223). Μια τέτοια δικαιοσύνη δεν είναι στάση ευκαιριακή, αλλά πίστη ακλόνητη που χαρίζει μακαριότητα και ειρήνη· «μακάριοι οι ποιούντες δικαιοσύνην εν παντί καιρώ» (Ψαλμ. 105, 3).

«Συγγνωστόν γαρ,
ου τιμωρητόν, η ασθένεια»
Μαξίμου Ομολογητού
(PG 91, 716C)

Ο Σάκης δραστηριοποιούνταν στα μέρη μας ως ελεύθερος επαγγελματίας. Οι σύντομες συναναστροφές μας ήταν αρκετές για να σχηματίσω μέσα μου την εικόνα ενός ανθρώπου που συνδύαζε ευστροφία και χιούμορ, πραότητα και μια παιδική αφέλεια· εκείνη την πρωτόλεια σαλότητα που δεν προσποιείται τίποτε, απλώς φανερώνει έναν άνθρωπο άκακο μέσα στον σκληρό ρυθμό της καθημερινότητας.

Κάποιοι άνθρωποι, αυτές τις μέρες στη Δράμα, αποφάσισαν να εισβάλουν στο βουνό —όχι ως διαβάτες, όχι ως επισκέπτες της άγριας ζωής, αλλά ως θύτες. Μπήκαν στο φυσικό περιβάλλον μιας αρκούδας, ενός πλάσματος που δεν γνωρίζει από σύνορα, τίτλους και ιδιοκτησίες, και την εκτέλεσαν. Δεν την αντιμετώπισαν ως αυτό που είναι: ένα ζώο που απλώς ζει, αναπνέει, τρέφεται, μεγαλώνει μέσα στον δικό της χώρο. Μπήκαν εκεί που δεν τους αναλογεί, με όπλα —με τη ψυχρή βεβαιότητα πως η τεχνολογία της βίας τους δίνει και το δικαίωμα της βίας.